Ticketprijs €25,- (inclusief €3,50 ticketservice)
Online voorverkoop: https://ticketshop.veiligreserveren.nl/nl/event/seizoen-20262027
Kassaverkoop: Concert dag in Lodewijkskerkje tussen 14:30 en 15:00 (tot bij GUO, maar VOL = OP!)
Portugese studenten met een surplus aan muziektalent lieten enkele jaren geleden hun oog vallen op een studie klassieke muziek aan het Conservatorium van Amsterdam. Eenmaal afgezwaaid besloten ze langer in Amsterdam te blijven om er zich in januari 2024 te verenigen in projectmatig muziekcollectief Casa de Fado Amsterdam. Want wat hen bond, was niet alleen klassieke muziek, Amsterdam en Portugal, maar ook een grote voorliefde voor de fado, die weemoedige muziekstijl die hen deed mijmeren over hun moederland.
Dat ze niet allemaal direct de urgentie voelden om te remigreren, is niet zo vreemd. Althans, voor wie beseft dat Nederland een relatief vruchtbare voedingsbodem kent voor jong talent in de klassieke muziek. Bovendien is het buiten Portugal het land bij uitstek waarin de fado gedijt. In Portugal zijn vooral de havensteden (met hoofdstad Lissabon en Porto voorop) de afgetekende epicentra voor de fado. Het Portugese platteland kent zo zijn eigen (muziek-)tradities. In Nederland kent de belangstelling voor fado eerder een landelijke spreiding.
‘Portugese blues’ wordt de fado ook wel omschreven. In Nederland gaan vergelijkingen op met nauw verwante smartlappen en levensliederen uit de Jordaan à la Johnny Jordaan, Tante Leen, Willy Alberti en André Hazes zaliger. Wellicht vanwege die connectie vindt fado in Nederland zijn weg. Het ontstond in de 19de eeuw, vooral onder zeelieden op straat en in achterafkroegjes in Portugese havensteden -Lissabon voorop- en drukt een stevig stempel op de Portugese identiteit, met volop ruimte voor intense levenslust tot innig verdriet.
Het jonge collectief Casa de Fado Amsterdam representeert een nieuwe generatie fadomuzikanten. Die richt zich elk concert opnieuw op een verfrissende benadering die de soul van de fado, haar onderliggende zieleroerselen, of, in het Portugees, de ‘saudade,’ blootlegt. In hun programma Canto o Fado – A Journey Through The Portuguese Soul nemen ze je mee naar de nauwe straatjes die Lissabon kenmerken, want juist daar zijn de authentieke fadohuizen te vinden. Dit resulteert in een intiem concert waarin de muzikanten de tijdloze schoonheid van de fado met hun toehoorders willen delen en vieren. In een zorgvuldig opgebouwde setlist vergeten ze zeker ook de klassiekers niet, waaronder Fado Cravo, Vielas de Alfama en Canto o Fado.
Tijdens zijn recente bezoek in epicentrum Lissabon aan het fadomuseum en het niet-toeristische, volkse fadohuis bij uitstek, gaf onze GUO-programmeur ogen en oren extra goed de kost. Om live zo dicht mogelijk de sfeervolle fadomuziek te benaderen, selecteerde hij terug in Nederland een viertal beschikbare Portugese topmuzikanten uit het Amsterdamse collectief. Ondanks hun nog jonge leeftijd hebben deze muziektalenten afzonderlijk van elkaar hun sporen in de klassieke muziek al meer dan verdiend.
In Casa de Fado Amsterdam leggen Raquel Lima (Portugese gitaar, saxofoon) en Joana Almeida (klassiek gitaar) het instrumentale fundament voor de elkaar afwisselende lead-vocalisten Sofia Pedro en Jasmim Mandillo (ook cello en percussie). Op de achtergrond voegen de instrumentalisten bij tijd en wijle een tweede zangstem toe. Bijzonder is de last minute toevoeging van Jasmim Mandillo. Met een solo-optreden in tv-programma Podium Klassiek solliciteerde dit jonge Portugese supertalent naar een doorbraak op de grotere podia in Nederland. Ze is al jong een fenomeen als vocaliste, celliste en percussioniste. Voor GUO een buitenkansje en zelfs een primeur met dit kwartet in deze samenstelling. Vooralsnog is ze podiumgast en als zodanig mogelijk voor een deel van dit GUO-concert inzetbaar. Maar omdat ze haar eigen werk deels solo brengt, tilt ze ook met haar solo-inbreng het concert nog verder op in variatie en diepgang.
Overigens zijn vooral lead-vocalisten als podiumgasten gewild in de fadohuizen. Het intense fado-repertoire is een uitputtingsslag die het uiterste vergt van de ‘vaste’ lead-vocalist. Afwisseling met de lead-vocalist als podiumgast gunt de ‘vaste’ lead-vocalist een welkom moment van rust, terwijl een nieuwe zangstem voor het publiek verfrissend uitwerkt. Het last minute inpassen van Jasmim Mandillo in Casa de Fado Amsterdam is in nog een opzicht bijzonder: zo ontstaat een zeldzaam voorkomend fadokwartet met louter vrouwen…..
In Lissabon ervoer onze GUO-programmeur aan den lijve hoezeer echte fadovocalisten de ‘saudade’ resoneren, die sentimenten van heimwee, dat eeuwige verlangen terug naar thuis. De muzikanten vormen het contrapunt dat de zang tot volle bloei brengt in de weemoedige, reflecterende songs met onderliggende emoties. Als vocalisten fado zingen, spelen ze met volume, doseren ze, dan weer ingetogen, dan weer met uithalen, weelderiger versierd. In andere genres durven ze dat vaak niet of vinden ze dat ongepast, potsierlijk of ronduit lelijk. Fadosongs geven vocalisten veelal vrijheid om emoties uit te vergroten tot over de top.
Zoveel mensen zoveel verschillen, maar toch: fado weerspiegelt ook de persoonlijkheid van de Portugees. Ingeklemd tussen Oceaan en Spanje wil die zich nogal ‘ns klein maken, zich aanpassen, desgewenst Spaans spreken, terwijl de Spanjaard veelal geen Portugees kent. De Portugese inborst is mild, maar in de fado kan hij losgaan, zijn sentimenten tonen, melancholie, heimwee, expressie in zijn binnenste leggen en ermee naar buiten treden. Dat maakt dat criticasters fado aanstellerig vinden, zowel in Nederland als Portugal. In de kern is het sobere, volkse, allesbehalve pretentieuze straatmuziek uit de Portugese havensteden. Weemoedige muziek, twee eeuwen geleden ontstaan in achterafkroegen, voor en door mensen die het leven niet cadeau kregen, ver verwijderd van Portugese muziektradities buiten de hoofdstad, in sfeer inderdaad eerder verwant aan Amerikaanse, soulvolle blues en aan smartlappen uit de Amsterdamse Jordaan.
Ook is de Portugees te katholiek om een bon vivant te zijn, maar genieten kan hij. De Portugese eetcultuur is niet persé mooi of sjiek, wel overal goed en lekker, voor weinig geld, smaken als balsems voor de ziel. Als hij iets kokkerelt, dan is dat uit de behoefte om iets goeds te proeven. Het besef dat je wijn (port) exporteert voor geld, daalt traag in. De grondgedachte is: je wilt iets lekkers, daarom maak je het zelf. De Portugees is ook relatief fatalistisch. Niet alles kan zomaar, het systeem beklemt, verstikt, niks rolt zich als vanzelf uit. Je lot staat in de sterren geschreven, het maakt minder ondernemend. Hij wil wel stappen maken, maar loopt snel vast, accepteert zijn lot, kan er toch niks aan veranderen. Dat fatalisme zit ook in de fado besloten, als handige uitlaatklep: je kunt klagen, pijn als iets moois ervaren. Zeg je Portugal dan zeg je fado: het cliché als karikatuur van land en bewoners en het klopt nog ook. Althans voor de havensteden, want daarbuiten is er meer.
De Portugese emigrant daarentegen onderzoekt wie hij is. Hij beziet zijn achtergrond van een afstand, zingt de fado uit heimwee, over wat hij pijnlijk mist, waardoor hij zijn moederland een plek geeft. Wat je als expat mist, ga je verheerlijken, brengt je fantasie op hol. Om scherp zicht te houden, keert de Portugees in den vreemde geregeld terug, ook al om zijn gastland op afstand te bezien en helder te oordelen over wat hij er zoal doet. Zo krijgt routine geen vat, beetje pijn voelt hij altijd, maar hij gaat er niet onder gebukt. Sterker: met zijn gependel probeert hij in aanhoudende staat van verliefdheid te verkeren. Zijn laatste levensjaren ziet hij zich in Portugal slijten. In Nederland oud worden? De idee grijpt hem naar de keel: te ver van huis, als een ontwortelde boom.
De fado in de kroegen van het door massatoerisme overspoelde Lissabon en Porto stemt de echte Portugese fadomuzikant niet altijd vrolijk: steeds vaker ervaart hij er tweederangs artiesten die laten horen hoe lelijk fado kan zijn in uitgaansgelegenheden waarin intimiteit ver te zoeken is. Het zet hem op scherp om niet te vallen voor de commerciële verlokkingen van het snelle geld. Liever blijft hij alert op en selectief in waar en aan wie hij de resultaten van zijn eigen gekozen artistieke paden wil laten horen. Arrogantie is hem vreemd, maar zielloze uitgaanslocaties met plat vermaak voor de massa en het geld doorstaan zijn ballotage alvast niet. En de Portugese fadomuzikant in Nederland? Vandaar dus Casa de Fado Amsterdam bij GUO.
Casa de Fado Amsterdam in beeld & geluid? Check:https://youtu.be/q-0siGybZfw?si=4vqUVXUALoMDYmgq
Jasmim Mandillo in beeld & geluid? Check: https://youtu.be/zNtf6N_N8Hk?si=vP35FPy-w3Hx1hir